5 pytań o wartość szczepień

Od wieków ludzie toczyli zacięte boje z chorobami zakaźnymi, ale dopiero w XVIII wieku zyskali potężny oręż – szczepionki. Wynalazł je Edward Jenner, wiejski lekarz prowadzący swoją praktykę w Anglii. Szczepionki okazały się jednym z największych sukcesów w dziedzinie zdrowia publicznego, a dzięki ich wykorzystaniu udało się całkowicie wyeliminować wirusa ospy prawdziwej czy znacząco ograniczyć liczbę zachorowań na polio. Światowy Tydzień Szczepień, który przypada na 24 – 30 kwietnia 2015r., to dobra okazja do tego, by dowiedzieć się więcej na temat profilu bezpieczeństwa i skuteczności szczepień oraz poszukać odpowiedzi na pytanie, które nurtuje wielu rodziców: czy warto szczepić dzieci?

Czym są szczepienia?

Edwardowi Jennerowi udało się odkryć jedną z podstawowych zasad budowania odporności. Angielski lekarz, przy użyciu stosunkowo nieszkodliwej substancji wywołał w organizmie człowieka odpowiedź immunologiczną, która pozwalała go ochronić przed chorobą zakaźną. W ten sposób powstała szczepionka przeciwko ospie prawdziwej. Przeciwciała i komórki odpornościowe toczą walkę z drobnoustrojami przedostającymi się do organizmu człowieka. W specyficzny sposób „zapamiętują” je, dlatego w przyszłości mogą szybko i sprawnie zwalczyć zakażenie. Żeby dziecko bez szczepienia uzyskało odporność na poszczególne choroby zakaźne, najpierw musiałoby je przechorować. Ponieważ przebieg wielu chorób jest nieprzewidywalny i może okazać się groźny nie tylko dla zdrowia, ale także życia dziecka, bezpieczniej jest budować jego odporność w sposób kontrolowany – za pomocą szczepień. Istnieje wiele rodzajów szczepionek. Sposób ich wykorzystywania, przechowywania i podawania zależy od rodzaju preparatu.

Rodzaje szczepionek:

– szczepionki monowalentne – zawierają cząstki (antygeny) pochodzące z jednego typu/rodzaju drobnoustroju i uodparniają przeciwko jednej chorobie, jak np. szczepionka przeciwko odrze, ospie wietrznej czy wirusowemu zapaleniu wątroby typu B;

– szczepionki poliwalentne – zawierają cząstki (antygeny) pochodzące z kilku typów/rodzajów tego samego drobnoustroju, np. szczepionki przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) zawierają antygeny pochodzące albo z dwóch, albo z czterech typów HPV i uodparniają przed zakażeniem tymi typami wirusa, a w konsekwencji chronią przed chorobami rozwijającymi się w wyniku zakażenia HPV (np. rak szyjki macicy). Dodatkowo – każda szczepionka w innym stopniu – uodparnia również przed zakażeniem innymi, nie ujętymi w szczepionce onkogennymi typami HPV (ochrona krzyżowa), co wynika m.in. z dużego podobieństwa niektórych typów HPV w zakresie ich budowy antygenowej;

– szczepionki skojarzone – preparaty, które zawierają cząstki (antygeny) pochodzące z różnych drobnoustrojów, podawane w jednym zastrzyku i uodparniające przed kilkoma chorobami jednocześnie, jak np. szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR), przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP), czy wysoce skojarzona szczepionka 6 w 1 (uodparnia przed błonicą, tężcem, krztuścem, polio, WZW typu B i chorobami wywoływanymi przez bakterię Hib (Haemophilus influenzae typu b). Szczepienia skojarzone pozwalają nie tylko ograniczyć liczbę wstrzyknięć, a tym samym zmniejszyć ból i stres u szczepionego dziecka, ale również pomagają w dotrzymaniu terminowości szczepień.

Szczepionki różnią się też sposobem ich podawania – niektóre można zaaplikować dziecku doustnie, jak np. szczepionkę przeciwko rotawirusom, jednak większość szczepień ma postać zastrzyku.

Czy szczepienia są bezpieczne i skuteczne?

Szczepienia są najlepszym sposobem obrony przed chorobami zakaźnymi. Zanim szczepionka zostanie zatwierdzona do stosowania u ludzi przez odpowiednie organy państwowe, jest dokładnie testowana przez naukowców. Testy laboratoryjne i badania kliniczne pozwalają zapewnić najwyższy możliwy profil bezpieczeństwa i skuteczności szczepień. Warto jednak pamiętać, że tak jak na inne leki i produkty lecznicze (zarówno te wydawane na receptę, jak dostępne bez recepty), tak i na szczepienie organizm każdego człowieka zareaguje w inny sposób i – u niektórych osób – mogą wystąpić tzw. niepożądane odczyny poszczepienne (NOP). Większość z nich przebiega łagodnie, ustępuje po kilku dniach i nie wymaga interwencji lekarza. Najczęstsze z nich to gorączka oraz odczyn w miejscu podania, zwykle towarzyszy mu obrzęk, zaczerwienienie skóry i przemijający ból. Nie wszyscy rodzice wiedzą o tym, że większość poważnych zdarzeń po szczepieniu nie jest spowodowana działaniem szczepionki, występuje tu jedynie związek czasowy, a nie przyczynowo–skutkowy. Warto też zdawać sobie sprawę z tego, że ryzyko wystąpienia poważnej reakcji po szczepieniu jest wielokrotnie mniejsze, niż ryzyko i konsekwencje wynikające z zachorowania na chorobę zakaźną, przed którą chroni szczepienie.

Skąd wiadomo, kiedy i na co zaszczepić dziecko?

W Polsce szczepienia ochronne prowadzi się w oparciu o aktualnie obowiązujący Program Szczepień Ochronnych, nazywany też kalendarzem szczepień. Można w nim znaleźć dokładne informacje na temat tego, w jakim wieku dziecko powinno zostać zaszczepione przeciwko określonej chorobie zakaźnej. Kalendarz porządkuje też kwestie szczepień obowiązkowych (bezpłatnych, realizowanych w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, bez dodatkowych opłat) oraz zalecanych (odpłatnych, które dodatkowo rozszerzają zakres ochrony dziecka przed różnymi infekcjami). Podstawą kwalifikacji dziecka do szczepienia powinna być zawsze konsultacja z lekarzem.

Czy wszystkie dzieci powinny być szczepione?

Istnieje kilka wyjątkowych sytuacji, w których szczepienie dziecka nie jest wskazane. Szczepienia nie wolno wykonywać, jeśli u szczepionego dziecka wystąpiła kiedykolwiek ciężka reakcja alergiczna na co najmniej jeden składnik szczepionki, jeśli szczepione dziecko doświadczyło ciężkiej reakcji alergicznej po podaniu poprzedniej dawki szczepionki oraz jeśli dziecko cierpi na poważne zaburzenia odporności, a szczepionka zawiera w swoim składzie żywe drobnoustroje. Jeśli szczepionka zawiera żywe drobnoustroje, a dziecko otrzymuje preparaty krwi lub immunoglobulinę lub otrzymało inną, „żywą” szczepionkę w ciągu ostatnich 4. tygodni, należy odroczyć szczepienie. Szczepienie powinno zostać odłożone na później również wtedy, kiedy u dziecka występują objawy ostrej choroby o ciężkim przebiegu (np. gorączka powyżej 38,5°C) albo doszło do zaostrzenia choroby przewlekłej. Niektórzy rodzice rezygnują ze szczepienia swoich dzieci, co zdaniem specjalistów zabierających głos w mediach, może prowadzić do powrotu chorób zakaźnych, takich jak odra. Wśród przyczyn rezygnacji ze szczepienia dzieci, eksperci ci wymieniają, m.in. brak zaufania rodziców w stosunku do środowisk medycznych, opór przeciwko obligatoryjności szczepień, źle pojmowaną modę na ekologię. Jednak podstawowym problemem, na który wskazują w mediach eksperci, jest brak rzetelnej i sprawdzonej wiedzy na temat szczepień. Obserwacje ekspertów potwierdzają dane zgromadzone przez badaczy z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny, z których wynika, że w 2014r. zgłoszono 110 zachorowań na odrę – więcej niż w 2013r. (84 zachorowania). W opinii badaczy, zachorowań na odrę jest coraz więcej dlatego, że przybywa rodziców, którzy rezygnują ze szczepienia swoich dzieci. Malejąca liczba osób zaszczepionych może mieć poważne konsekwencje, ponieważ obniża tzw. odporność zbiorową/populacyjną. Kiedy większość dzieci w społeczności jest uodporniona, nawet jeśli jedno dziecko zachoruje, choroba prawdopodobnie nie będzie się rozprzestrzeniać. Dlatego im więcej w społeczeństwie jest osób zaszczepionych, tym większa jest ochrona dla tych osób, które z powodów zdrowotnych nie mogły skorzystać ze szczepienia.

Gdzie można znaleźć rzetelne informacje na temat szczepień?

Konsultacje z lekarzem – specjalistą, towarzyszące procesowi kwalifikowania dziecka do szczepienia, są odpowiednią okazją do tego, aby rodzice mogli uzyskać merytoryczne i godne zaufania informacje na temat szczepień. Eksperci komentujący w mediach kwestię szczepień podkreślają, że edukacja powinna stać się integralnym elementem profilaktyki chorób zakaźnych. W tym celu przygotowana została nowa odsłona serwisu www.szczepienia.pl, który gromadzi najbardziej aktualne, merytoryczne i zweryfikowane informacje na temat szczepień ochronnych. Dzięki jego przyjaznej i intuicyjnej formie, rodzice szybko i łatwo mogą znaleźć niezbędne dane na temat szczepienia dzieci.

Wypowiedz się

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.